سرطان پاپیلری تیروئید؛ کمخطرترین تومور بدخیم بدن انسان؟
نویسنده: دکتر علی یمینی – جراح غدد درونریز (تیروئید و پاراتیروئید)
وقتی کنار کلمهٔ «سرطان»، اسم غدهای مثل تیروئید مینشیند، اولین چیزی که به ذهن هر انسانی میرسد ترس است. اما بگذارید همین ابتدای کار خیالتان را راحت کنم:
اگر قرار بود در میان همهٔ سرطانهای بدن انسان یکی را «کمخطرترین» بنامیم، سرطان پاپیلری تیروئید یکی از جدیترین نامزدهای این عنوان است. بقای نسبی پنجسالهٔ این بیماری بالای ۹۸ درصد است؛ عددی که در دنیای سرطانشناسی تقریباً بینظیر محسوب میشود. در این مقاله میخواهم بهزبان ساده اما دقیق، این تومور را برایتان کالبدشکافی کنم.
سرطان پاپیلری تیروئید چیست؟
تیروئید غدهای پروانهایشکل در جلوی گردن است که سوختوساز بدن را تنظیم میکند. شایعترین سرطانی که از سلولهای این غده منشأ میگیرد، سرطان پاپیلری تیروئید (Papillary Thyroid Cancer)است. این تومور در گروه سرطانهای «تمایزیافته» قرار میگیرد؛ یعنی سلولهای سرطانی هنوز شباهت زیادی به سلولهای طبیعی تیروئید دارند و همین موضوع، رفتار آرام و قابلکنترل آن را توضیح میدهد.
نکتهٔ جالب اینجاست که این سرطان اغلب رشد بسیار کندی دارد. بسیاری از میکروکارسینومها (تومورهای کوچکتر از یک سانتیمتر) در ۱۵ تا ۳۰ درصد کالبدشکافیهای افرادی که به علتی کاملاً بیربط فوت کردهاند پیدا میشوند؛ افرادی که هرگز نمیدانستند چنین توموری در گردنشان وجود داشته است.
چرا سرطان پاپیلری شایعتر شده است؟
طی چند دههٔ گذشته، آمار تشخیص این سرطان بهشکل چشمگیری بالا رفت و سپس تقریباً ثابت شد. بخش بزرگی از این افزایش، نه بهخاطر بیشتر شدن واقعی بیماری، بلکه بهدلیل تشخیص زودهنگام بوده است. امروزه سونوگرافی گردن و نمونهبرداری با سوزن ظریف (FNA) آنقدر در دسترس است که ندولهای بسیار کوچک هم شناسایی میشوند. بههمین دلیل، جامعهٔ پزشکی به سمت رویکردی هوشمندانهتر حرکت کرده است: نمونهبرداری فقط از ندولهایی که واقعاً مشکوک هستند، نه از هر ندول کوچک بیعلامت.
این سرطان در زنان حدود ۲.۵ برابر شایعتر از مردان است و بیشتر در دههٔ چهارم و پنجم زندگی خودش را نشان میدهد.
چه کسانی در معرض خطر سرطان پاپیلری بیشتری هستند؟
مهمترین عامل خطر شناختهشده و اثباتشده، قرار گرفتن در معرض تشعشع در دوران کودکی است؛ چه بهدلیل پرتودرمانی بیماریهای دیگر و چه در اثر حوادث هستهای. عامل مهم بعدی، سابقهٔ خانوادگی است: داشتن یکی از بستگان درجهیک مبتلا به سرطان تیروئید یا برخی سندرمهای ژنتیکی، خطر بدخیم بودن یک ندول را افزایش میدهد. برخی مطالعات خطر را در بستگان بیماران تا ده برابر گزارش کردهاند.
عوامل دیگری مثل چاقی، هپاتیت مزمن C و برخی مواجهههای شغلی نیز مطرح شدهاند، اما نقش آنها کوچکتر و کمتر قطعی است.
علائم هشداردهنده؛ به چه چیزهایی باید توجه کرد؟
سرطان تیروئید معمولاً خودش را بهشکل یک ندول (توده) در گردن نشان میدهد. مهم است بدانید که ندولهای غیرقابللمس که اتفاقی در تصویربرداری کشف میشوند، دقیقاً همانقدر که ندولهای قابللمس هماندازهشان خطر بدخیمی دارند؛ نه بیشتر، نه کمتر.
با این حال، برخی نشانهها ظن به بدخیمی را جدیتر میکنند:
– رشد سریع ندول
– ثابت و چسبیده بودن توده به بافتهای اطراف
– گرفتگی صدا یا فلج تارهای صوتی که تازه ایجاد شده باشد
– بزرگ شدن غدد لنفاوی گردن در همان سمت
روش قطعی تشخیص، نمونهبرداری با سوزن ظریف (FNA) است؛ روشی ساده، سرپایی و کمعارضه که تصمیمگیری درمانی را ممکن میکند.
پشتپردهٔ ژنتیکی این سرطان
اگر بخواهیم علمیتر نگاه کنیم، موتور محرک این سرطان معمولاً جهشهایی در مسیر سلولی به نام MAPK است. شایعترین جهش، BRAF V600E است که در حدود ۶۰ درصد موارد دیده میشود، پس از آن جهشهای خانوادهٔ RAS (حدود ۱۵ درصد) و بازآراییهای ژنی مثل RET و NTRK قرار دارند. امروزه این نشانگرهای مولکولی به ما کمک میکنند رفتار تومور را بهتر پیشبینی کنیم؛ برای مثال، ترکیب جهش BRAF با جهش TERT میتواند نشانهٔ تومور تهاجمیتری باشد.
انواع سرطان پاپیلری تیروئید
همهٔ تومورهای پاپیلری یکسان نیستند. نوع کلاسیک که شایعترین است، رفتاری آرام دارد. اما زیرگروههایی مثل سلول بلند (Tall cell ) هابنیل (Hobnail) و اسکلروزان منتشر تهاجمیتر هستند و درمان قاطعتری میطلبند.
یک تحول مهم هم در طبقهبندی این بیماری رخ داده است: نوعی از تومور که قبلاً «سرطان» نامیده میشد، بهدلیل رفتار بسیار خوشخیمش با نام NIFTP بازتعریف شده و دیگر یک بدخیمی واقعی محسوب نمیشود. این یعنی هزاران بیمار از درمانهای غیرضروری نجات پیدا کردهاند.
پیشآگهی؛ چرا اینقدر امیدوارکننده است؟
بیایید به همان قلاب ابتدای مقاله برگردیم. اکثریت قاطع بیماران مبتلا به سرطان پاپیلری تیروئید، بر اثر این بیماری فوت نمیکنند. در مطالعهای با پیگیری ۱۶ساله، مرگومیر ناشی از سرطان در بیمارانی که در زمان تشخیص متاستاز نداشتند تنها ۶ درصد بود.
البته صداقت پزشکی حکم میکند بگویم که گروه کوچکی از بیماران واقعاً در معرض خطر جدیتری هستند؛ بهویژه:
– سن بالای ۵۵ سال در زمان تشخیص
– وجود متاستاز دوردست
– تهاجم آشکار تومور به راه هوایی، اعصاب یا عروق بزرگ گردن
نکتهٔ مهم این است که درگیری غدد لنفاوی گردن، هرچند شایع است، معمولاً تأثیر چندانی بر بقای کلی بیمار ندارد و بیشتر بر خطر عود اثر میگذارد.
حرف آخر جراح تیروئید
سرطان پاپیلری تیروئید نمونهٔ درخشانی است از اینکه چگونه یک تشخیص ترسناک میتواند در واقعیت، یکی از قابلدرمانترین شرایط پزشکی باشد. کلید ماجرا، تشخیص بهموقع و درمان درست توسط تیم فوق تخصصی است. اگر ندولی در گردن خود احساس کردهاید یا در سونوگرافی به شما گفتهاند ندول تیروئید دارید، نگرانی بیمورد را کنار بگذارید اما موضوع را هم جدی بگیرید و به پزشک متخصص غدد یا جراح غدد مراجعه کنید.
پرسشهای متداول درباره سرطان پاپیلری
۱. آیا سرطان پاپیلری تیروئید کشنده است؟
در اکثریت قریببهاتفاق موارد خیر. بقای نسبی پنجسالهٔ آن بالای ۹۸ درصد است و بیشتر بیماران با درمان مناسب زندگی طبیعی خود را ادامه میدهند.
۲. هر ندول تیروئید یعنی سرطان؟
خیر. اکثر ندولهای تیروئید خوشخیم هستند. تنها بخش کوچکی از آنها بدخیماند و روش قطعی افتراق، نمونهبرداری FNA است.
۳. آیا این سرطان ارثی است؟
معمولاً خیر، اما سابقهٔ خانوادگی سرطان تیروئید یا برخی سندرمهای ژنتیکی خطر را افزایش میدهد.
۴. درمان اصلی چیست؟
درمان معمولاً جراحی (لوبکتومی یا تیروئیدکتومی) است و در موارد پرخطر، درمان با ید رادیواکتیو نیز به آن اضافه میشود. نوع درمان به اندازه، زیرگروه و مرحلهٔ تومور بستگی دارد.
۵. آیا گرفتگی صدا نشانهٔ سرطان است؟
گرفتگی صدای تازه و پایدار همراه با ندول تیروئید میتواند یک علامت هشدار باشد و باید ارزیابی شود، اما بهتنهایی بهمعنای سرطان نیست.
۶. سرطانهای خیلی کوچک (میکروکارسینوم) چه سرنوشتی دارند؟
بسیاری از آنها رفتار بسیار آرامی دارند و در موارد منتخب حتی میتوان با پایش فعال (بدون جراحی فوری) آنها را مدیریت کرد.
