ندول تیروئید؛ هر تودهای در تیروئید سرطان نیست، اما هر ندولی باید به درستی بررسی و پیگیری شود
ندول تیروئید یکی از شایعترین یافتههایی است که این روزها در سونوگرافی گردن دیده میشود. خیلی از بیماران زمانی متوجه آن میشوند که برای بررسی گردن، چکاپ، سونوگرافی عروق گردن، سیتیاسکن یا حتی تصویربرداریهای دیگر مراجعه کردهاند. بعضیها هم خودشان یا پزشک هنگام معاینه، یک برجستگی کوچک در جلوی گردن احساس میکنند.
شنیدن کلمه «ندول» برای بسیاری از بیماران نگرانکننده است. اولین سوالی که معمولاً در ذهن بیمار ایجاد میشود این است: «آیا ندول تیروئید یعنی سرطان؟» پاسخ کوتاه این است: نه. بیشتر ندولهای تیروئید خوشخیم هستند. اما نکته مهم اینجاست که هر ندول باید به شکل درست و علمی بررسی شود تا ندولهای مشکوک از ندولهای کمخطر جدا شوند.
ندول تیروئید چیست؟
تیروئید غدهای پروانهایشکل در جلوی گردن است که با ترشح هورمونهای تیروئیدی، نقش مهمی در تنظیم سوختوساز بدن، ضربان قلب، انرژی، وزن، دمای بدن و بسیاری از عملکردهای حیاتی دارد. گاهی در بافت این غده، یک ناحیه برجسته، تودهمانند یا متفاوت از بقیه بافت تیروئید ایجاد میشود. به این حالت «ندول تیروئید» گفته میشود.
ندول ممکن است جامد، کیستی یا ترکیبی از هر دو باشد. بعضی ندولها پر از مایع هستند و بعضی از بافت سلولی تشکیل شدهاند. گاهی فقط یک ندول وجود دارد و گاهی تیروئید چندین ندول دارد که به آن گواتر مولتیندولار گفته میشود.
نکته مهم این است که وجود ندول بهتنهایی به معنی سرطان نیست. ندول تیروئید بیشتر یک «یافته» است که باید علت و میزان خطر آن مشخص شود.
ندول تیروئید چقدر شایع است؟
ندول تیروئید بسیار شایعتر از چیزی است که بسیاری از افراد تصور میکنند. با افزایش استفاده از سونوگرافی و تصویربرداریهای دقیق، تعداد زیادی از ندولها به صورت اتفاقی پیدا میشوند. بسیاری از افراد ممکن است سالها ندول تیروئید داشته باشند، بدون اینکه علامتی ایجاد کند.
شیوع ندول با افزایش سن بیشتر میشود و در خانمها شایعتر از آقایان است. با این حال، دیده شدن ندول در آقایان هم اهمیت دارد و باید دقیق بررسی شود. نکته مهم این است که هرچند ندولها زیاد دیده میشوند، فقط درصد کمی از آنها بدخیم هستند. بنابراین نه باید بیتفاوت بود و نه باید با دیدن هر ندول دچار نگرانی شدید شد.
آیا ندول تیروئید خطرناک است؟
بیشتر ندولهای تیروئید خوشخیم هستند و خطر جدی برای بیمار ایجاد نمیکنند. با این حال، اهمیت بررسی ندول به این دلیل است که درصد کمی از آنها میتوانند سرطانی باشند یا در آینده نیاز به پیگیری دقیقتر پیدا کنند.
خطرناک بودن ندول به چند عامل بستگی دارد؛ از جمله اندازه ندول، ظاهر آن در سونوگرافی، سرعت رشد، وجود علائم فشاری، سابقه خانوادگی سرطان تیروئید، سابقه پرتودرمانی به سر و گردن و وجود غدد لنفاوی مشکوک در گردن.
گاهی بیمار هیچ علامتی ندارد و فقط در سونوگرافی ندول دیده میشود. گاهی هم ندول بزرگ است و باعث احساس فشار در گردن، مشکل در بلع، احساس گیر کردن غذا، تنگی نفس، تغییر صدا یا برجستگی قابل مشاهده در جلوی گردن میشود. این علائم بهخصوص اگر جدید باشند یا رو به افزایش بروند، نیاز به بررسی جدیتر دارند.
چه علائمی میتواند ندول تیروئید را مهمتر کند؟
بسیاری از ندولها بیعلامت هستند، اما بعضی نشانهها باعث میشوند بررسی دقیقتر ضروری باشد. اگر توده گردن به سرعت بزرگ شود، اگر ندول سفت و ثابت باشد، اگر بیمار دچار گرفتگی صدا شود، اگر بلع سخت شود، اگر تنگی نفس یا فشار روی راه هوایی ایجاد شود، یا اگر در گردن غدد لنفاوی بزرگ و مشکوک لمس شود، باید سریعتر ارزیابی تخصصی انجام شود.
همچنین سابقه پرتودرمانی به سر و گردن، بهخصوص در کودکی، و سابقه خانوادگی سرطان تیروئید از مواردی هستند که احتمال اهمیت ندول را بیشتر میکنند. در این شرایط، حتی ندولهای کوچکتر هم ممکن است نیاز به توجه بیشتری داشته باشند.
اولین قدم در بررسی ندول تیروئید چیست؟
بررسی ندول تیروئید معمولاً با سه بخش اصلی شروع میشود: شرح حال و معاینه، آزمایش TSH و سونوگرافی دقیق تیروئید و گردن.
در شرح حال، پزشک درباره زمان شروع مشکل، رشد توده، علائم فشاری، تغییر صدا، سابقه بیماری تیروئید، سابقه سرطان در خانواده و سابقه رادیوتراپی سوال میکند. در معاینه، گردن، تیروئید و غدد لنفاوی بررسی میشوند.
آزمایش TSH نشان میدهد عملکرد تیروئید طبیعی است یا تیروئید کمکار یا پرکار است. اگر TSH پایین باشد، ممکن است ندول از نوع فعال یا پرکار باشد. ندولهای فعال معمولاً احتمال بدخیمی کمتری دارند و در برخی موارد قبل از نمونهبرداری، اسکن تیروئید مطرح میشود.
اما مهمترین ابزار بررسی ندول، سونوگرافی تیروئید است. سونوگرافی فقط اندازه ندول را نشان نمیدهد؛ بلکه ساختار، شکل، حاشیه، میزان تیرگی یا روشنی، وجود کلسیفیکاسیون، کیستی یا جامد بودن و وضعیت غدد لنفاوی گردن را هم مشخص میکند.
آیا همه ندولهای تیروئید نیاز به نمونهبرداری دارند؟
خیر. یکی از اشتباهات رایج این است که تصور شود هر ندول تیروئید باید نمونهبرداری شود. در واقع، نمونهبرداری یا FNA فقط برای ندولهایی انجام میشود که بر اساس اندازه و ویژگیهای سونوگرافی، معیار لازم را داشته باشند.
بعضی ندولها ظاهر کاملاً کمخطر دارند و فقط باید پیگیری شوند. بعضی ندولهای کوچک حتی اگر کمی مشکوک باشند، ممکن است با سونوگرافی دورهای تحت نظر قرار گیرند. از طرف دیگر، گاهی یک ندول نهچندان بزرگ، به دلیل ویژگیهای مشکوک در سونوگرافی، نیاز به نمونهبرداری پیدا میکند.
پس تصمیم برای FNA فقط با عدد اندازه گرفته نمیشود. ظاهر ندول در سونوگرافی بسیار مهم است.
چه زمانی نمونهبرداری ندول تیروئید لازم میشود؟
نمونهبرداری معمولاً زمانی مطرح میشود که ندول در سونوگرافی ویژگیهای مشکوک داشته باشد یا اندازه آن از حد مشخصی بیشتر شود. ویژگیهایی مثل جامد بودن، تیره بودن نسبت به بافت اطراف، حاشیه نامنظم، کلسیفیکاسیونهای ریز، شکل بلندتر از پهن، رشد به خارج از تیروئید یا همراهی با غدد لنفاوی مشکوک میتواند اهمیت ندول را بیشتر کند.
در سیستمهای ارزیابی مثل TI-RADS، به هر ویژگی ندول امتیاز داده میشود و در نهایت ندول در گروههای کمخطر تا پرخطر قرار میگیرد. هرچه گروه خطر بالاتر باشد، آستانه نمونهبرداری پایینتر میآید. برای مثال، یک ندول خیلی مشکوک ممکن است در اندازه حدود یک سانتیمتر نیاز به FNA داشته باشد، اما یک ندول کمخطر ممکن است فقط در اندازههای بزرگتر نمونهبرداری شود.
ندولهای کاملاً کیستی یا اسفنجی، اگر ویژگی مشکوک نداشته باشند، معمولاً خطر بسیار کمی دارند و اغلب نیاز به نمونهبرداری ندارند. البته تصمیم نهایی باید بر اساس گزارش دقیق سونوگرافی، معاینه و شرایط بیمار باشد.
نمونهبرداری تیروئید چگونه انجام میشود؟
نمونهبرداری تیروئید یا FNA معمولاً با سوزن باریک و تحت هدایت سونوگرافی انجام میشود. این کار اغلب سرپایی است و زمان زیادی نمیبرد. هدف این است که از سلولهای ندول نمونه گرفته شود و پاتولوژیست آنها را زیر میکروسکوپ بررسی کند.
FNA به پزشک کمک میکند تشخیص دهد ندول خوشخیم است، مشکوک است، بدخیم است یا نیاز به تکرار نمونهبرداری دارد. گاهی جواب نمونهبرداری ناکافی یا غیرقطعی است و لازم میشود دوباره نمونه گرفته شود.
اگر ندول نیاز به نمونهبرداری نداشته باشد چه میشود؟
اگر ندول بر اساس سونوگرافی و شرایط بیمار معیار نمونهبرداری نداشته باشد، معمولاً رها نمیشود؛ بلکه پیگیری میشود. فاصله پیگیری به میزان خطر سونوگرافی بستگی دارد. بعضی ندولها نیاز به سونوگرافی در ۶ تا ۱۲ ماه دارند، بعضی در ۱۲ تا ۲۴ ماه و بعضی ندولهای کمخطر ممکن است با فاصله طولانیتر بررسی شوند.
اگر در پیگیری، ندول رشد قابل توجه داشته باشد یا ویژگیهای مشکوک جدید پیدا کند، ممکن است تصمیم برای نمونهبرداری تغییر کند.
جمعبندی
ندول تیروئید یک یافته شایع است و در بیشتر موارد خوشخیم است. با این حال، چون درصد کمی از ندولها میتوانند بدخیم باشند، بررسی اصولی آن اهمیت زیادی دارد. بهترین رویکرد این است که بیمار نه دچار ترس بیدلیل شود و نه ندول را نادیده بگیرد.
شرح حال، معاینه، آزمایش TSH و سونوگرافی دقیق گردن، پایههای اصلی ارزیابی ندول هستند. نمونهبرداری فقط زمانی انجام میشود که اندازه و ویژگیهای سونوگرافی ندول آن را توجیه کند. بنابراین اگر در سونوگرافی شما ندول تیروئید گزارش شده است، بهتر است نتیجه را همراه با آزمایشها به پزشک نشان دهید تا بر اساس معیارهای علمی مشخص شود آیا فقط پیگیری کافی است یا نیاز به FNA وجود دارد.
